Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego opublikował Informację dotyczącą wydatkowania w 2024 roku przez organizacje środków pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. Została ona przygotowana na podstawie sprawozdań za 2024 rok zamieszczonych przez organizacje pożytku publicznego w bazie sprawozdań organizacji pożytku publicznego, a także danych pochodzących z Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Sprawiedliwości.

 

W 2024 roku 14,79 mln podatników, rozliczając podatek dochodowy za 2023 r., przekazało 9 072 organizacjom rekordową kwotę ponad 1,9 mld zł (ponad 358 mln, tj. o 24,49%, więcej niż rok wcześniej). Tylko 70 organizacji, które były uprawnione do otrzymania 1,5% podatku, nie otrzymało tych środków.

 

Przychody z 1,5% podatku to 9,56% ogółu przychodów organizacji, które posiadały status OPP w 2024 roku. Organizacje pożytku publicznego otrzymały średnio 187 129,60 zł z 1,5% podatku (o 34 636,14 zł więcej w stosunku do 2023 roku). Jednak mediana to już tylko 8 241,80 zł (wzrost o 1 616,60 zł rok do roku). To oznacza, że większość organizacji otrzymuje niewielkie środki, a tylko wąska grupa pozyskuje kwoty liczone w milionach.

 

Duże zróżnicowanie organizacji pożytku publicznego pod względem przychodów z 1,5% podatku widoczne jest również, gdy uszeregujemy organizacje od tych, które otrzymały najwięcej, do tych, które dostały najmniej, a następnie podzielimy je na dziesięć równych grup.  W pierwszej grupie, zawierającej organizacje o największych przychodach z 1,5% podatku, średnia przychodu z 1,5% podatku wyniosła ponad 1,7 mln zł, a mediana ponad 300 tys. zł. Do tych 10% organizacji z 1,5% podatku trafiło w sumie 1 686 064 823,73 zł, tj. ponad 90% (92,53%) wszystkich środków z 1,5% podatku, które organizacje wykazały w swoich sprawozdaniach merytorycznych. Oznacza to, że to pozostałe 90% organizacji otrzymało mniej niż 10% (tj. 136 016 123,01 zł) wszystkich środków z 1,5% podatku!

 

W 2024 roku każda z 58 organizacji, które uzyskały najwięcej środków z 1,5% podatku, pozyskała ponad 4 mln zł środków z 1,5% podatku. Te organizacje wykazały ponad 3 mld zł przychodów ogółem (w tym 1,18 mld zł stanowiły środki z 1,5% podatku). Ich koszty ogółem wyniosły ponad 2,5 mld zł. Warto dodać, że na kampanie związane z pozyskaniem 1,5% podatku przeznaczyły one w sumie ponad 43 mln zł, w tym 31 mln zł z 1,5% podatku. Aż 50 spośród 58 organizacji, których przychody z 1,5% podatku były wyższe niż 4 mln zł udostępniło swój KRS innym podmiotom lub prowadziło subkonta dla osób fizycznych.

 

– Dane te pokazują, że liczba organizacji uprawnionych do pobierania 1,5% podatku stale rośnie, ale ich liczba powoli się stabilizuje. Niepokojące jest niestety bardzo duże rozwarstwienie ekonomiczne organizacji pożytku publicznego. Oczywiście to naturalne, że w każdym sektorze są i mniejsi, i więksi gracze, ale mówimy tu o naprawdę dużych dysproporcjach, nawet w ścisłej czołówce organizacji – mówi Adela Gąsiorowska, zastępczyni dyrektora NIW-CRSO.

 

Łączne koszty poniesione przez organizacje w 2024 roku ze środków z 1,5% podatku wyniosły 1 367 500 587,87 zł (wzrost o 25,05% względem 2023 roku).  Składały się na nie:

 

• koszty działalności nieodpłatnej pożytku publicznego: 1 268 040 749,30 zł (wzrost o 26,56%). Co ciekawe, 147 organizacji podało w sprawozdaniach, że udzieliło pomocy ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych. Przeznaczyło na nią 8,2 mln zł (30,54% więcej niż w 2023 roku). Miało to prawdopodobnie związek z zaangażowaniem się organizacji pożytku publicznego w pomoc poszkodowanym przez powódź na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie,
• koszty działalności odpłatnej pożytku publicznego: 31 527 373,25 zł (wzrost o 10,22%),
• koszty administracyjne: 29 101 171,96 zł (wzrost o 17,42%),
• pozostałe koszty: 12 059 964,51 zł (spadek względem poprzedniego roku o 8,01%).

 

Warto zaznaczyć, że koszty kampanii informacyjnej lub reklamowej związanej z pozyskaniem 1,5% podatku wzrosły o 11,8 mln zł w stosunku do 2023 roku. Zwiększyły się też środki z 1,5% podatku, które OPP przeznaczyły na takie kampanie (aż o 12 mln zł w porównaniu do 2023 roku).

 

– Analiza jest niezwykle cennym źródłem wiedzy na temat krajobrazu mechanizmu 1,5% podatku w Polsce. Cieszy, że dochody organizacji rosną. Trzeba jednak powiedzieć bardzo jasno – potwierdza tezę, że systemowe zmiany są konieczne. Mechanizm miał wzmacniać III sektor, dziś coraz mniej spełnia to zadanie – mówi Michał Braun, dyrektor NIW-CRSO.

 

Warto dodać, że 31 grudnia 2024 roku było 10 155 organizacji pożytku publicznego. Najwięcej, bo 16,31% ogółu miało swoją siedzibę w województwie mazowieckim, a najmniej w opolskim (3,24%), podlaskim (3,03%), lubuskim (2,97%) i świętokrzyskim (2,41%).

 

Pełna treść dokumentu dostępna jest na stronie NIW-CRSO: https://niw.gov.pl/opp/baza-wiedzy/informacja-dot-wydatkowania-1-podatku/